اما آنچه به حسّ باصره درك مىشود عبارتند از آسمانهاى هفتگانه و زمين و آنچه ميان آنهاست چه آسمان با ستارگان و خورشيد و ماه و حركت و دوران آن در طلوع و غروب مشهود است . همچنين زمين با آنچه در آن است اعمّ از كوهها و معدنها و نهرها و درياها و جانوران و گياهان ديدنى و مشاهده كردنى است . و آنچه ميان آسمان و زمين است عبارت از جوّ است كه با ابرها و بارانها و برفها و رعد و برقها و صاعقه‌ها و شهابها و تندبادهاى آن قابل درك است . آسمانها و زمين و آنچه ميان آنهاست اجناسى قابل مشاهده‌اند و هر جنسى از آنها به انواعى و هر نوعى به اقسامى و هر قسمى به اصنافى منقسم مىشود و انشعاب و انقسام آنها از نظر اختلاف در صفات و هيأت و معانى ظاهرى و باطنى نهايت ندارد ، و همهء آنها زمينه‌ها و مواردى براى تفكّر كنند چه ذرّه‌اى از جماد و نبات و حيوان و افلاك و ستارگان در آسمانها و زمين نمىجنبد جز اين كه جنبده آن خداوند متعال است و در جنبش آنها حكمتى يا دهها و يا هزارها حكمت نهفته است . آنها همه بر يگانگى خداوند گواهى مىدهند و گوياى جلال و كبريايى او مىباشند . آنها همان آياتى هستند كه به سوى او دلالت مىكنند و قرآن انسان را به تفكّر در آنها تشويق مىكند چنان كه فرموده است : إِنَّ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ لَآياتٍ لِأُولِي الْأَلْبابِ « 1 » . همچنين جملهء وَ مِنْ آياتِهِ * ( و از نشانه‌هاى اوست ) از اول تا آخر قرآن زياد است . از اين رو بايد ما كيفيت تفكّر در برخى از آيات را ذكر كنيم . از آيات او انسان يعنى وجود تو است كه از نطفه آفريده شده‌اى و نزديكترين چيز به تو نفس تو است ، و در آن شگفتيهايى است كه گوياى عظمت حق تعالى است ، براى آگاهى به آنها عمرها سپرى مىشود و بر جزء ناچيزى از آنها اطلاع حاصل نمىگردد ، و همچنان از آنها غافلى . اى كسى كه از خويشتن غافل و به نفس خود جاهلى چگونه اميد دارى كه غير خود را بشناسى ؟ خداوند در كتاب عزيز خود به تو دستور داده كه دربارهء نفس خويش بينديشى و فرموده است : وَ فِي أَنْفُسِكُمْ أَ فَلا تُبْصِرُونَ « 2 » . و بيان كرده است كه تو از نطفه‌اى گنديده آفريده شده‌اى و فرموده است :

--> ( 1 ) آل عمران / 190 : بى شك در آفرينش آسمانها و زمين و آمد و رفت شب و روز نشانه‌هاى ( روشنى ) براى خردمندان است . ( 2 ) ذاريات / 21 : و در وجود خود شما ( نيز آياتى است ) آيا نمىبينيد .